ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta düzenlediği saldırıda hayatını kaybeden İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney için ölümünden yaklaşık dört ay sonra düzenlenen "veda ve cenaze" töreni, Tahran'da başladı.

İran yönetiminin "yüzyılın cenazesi" olarak tanımladığı törenlerin 9 Temmuz'a kadar Tahran, Kum, Irak'ın Necef ve Kerbela kentleri ile Meşhed'de devam etmesi planlanıyor. Yetkililer, törenlere 12 ila 20 milyon kişinin katılmasını beklediklerini açıklarken, bir milyondan fazla kişi için konaklama hazırlandığını, binlerce dinlenme, sağlık ve ikram noktası kurulduğunu duyurdu. 

50'den fazla yabancı heyet

BBC Farsça Servisi'ne göre törene katılmak üzere çok sayıda ülkeden siyasi, dini ve güvenlik yetkilisi Tahran'a geldi. İranlı yetkililer, 50'den fazla resmi yabancı heyetin katılımını doğruladı.

Katılan veya katılması beklenen heyetler arasında:

Türkiye: Bazı parlamento üyeleriyle birlikte Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz,

Rusya: Eski Cumhurbaşkanı ve Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitri Medvedev, 

Çin: Ulusal Halk Kongresi Başkan Yardımcısı He Wei, 

Pakistan: Başbakan Şehbaz Şerif ve Genelkurmay Başkanı Mareşal Asim Münir, 

Irak: Cumhurbaşkanı Nizar Amedi, Meclis Başkanı Haybat el-Halbusi ve Irak Kürt Bölgesel Yönetimi Başkanı Neçirvan Barzani, 

Afganistan: Taliban'ın üst düzey isimleri Molla Abdül Gani Baradar ile Dışişleri Bakanı Emir Han Muttaki, 

İran destekli Kataib Hizbullah milisleri ile Lübnan Hizbullahı'nın öldürülen liderlerinin aile üyeleri yer alıyor. 

Katılımcı ülkeler arasında özellikle Pakistan’ın konumu dikkat çekiyor. Ülke, subat ayının sonlarından bu yana yüzlerce kişinin ölümüne yol açan Afganistan ile bir çatışmanın içinde bulunuyor; Pakistanlı yetkililer, Taliban'ı son yıllarda Pakistan'da binlerce güvenlik görevlisini öldüren militan grupları desteklemekle suçluyor.

Pakistan ve İran arasındaki ilişkiler son yıllarda gerilimlerle gölgelenmiş olsa da, ABD ve İsrail ile yaşanan savaş ve Pakistan'ın çatışmayı sona erdirmek için üstlendiği arabuluculuk rolü, iki ülkenin liderlerini birbirine daha da yakınlaştırdı.

Ayetullah Hameney'in öldürülmesi, Pakistan'daki tahmini 35 milyon Şii arasında birçok kişiyi derinden sarstı.

Mücteba Hamaney'in katılıp katılmayacağı belirsiz

BBC'ye göre törenlerin en büyük bilinmezlerinden biri, mart ayında İran'ın yeni dini lideri seçilen Mücteba Hamaney'in cenazeye katılıp katılmayacağı.

Mücteba Hamaney ve diğer aile üyeleri, şubat ayındaki saldırılardan bu yana kamuoyu önünde görülmedi. Ali Hamaney'in damadı, torunu, kızlarından biri ve Mücteba Hamaney'in eşi de aynı saldırıda yaşamını yitirmişti. 

Necef ve Kerbela programı dikkat çekiyor

Tahran'daki törenlerin ardından Hamaney'in naaşı önce Kum'a, ardından Irak'taki Şiiler için kutsal kabul edilen Necef ve Kerbela kentlerine götürülecek. Son olarak 9 Temmuz'da doğduğu şehir olan Meşhed'deki İmam Rıza Türbesi'ne defnedilecek.

İran yönetimi bu programın, Hamaney'in yalnızca İran'ın değil, tüm Şii dünyasının dini liderlerinden biri olduğu mesajını vermeyi amaçladığını savunuyor. 

Siyasi güç gösterisi olarak görülüyor

BBC'nin değerlendirmesine göre cenaze töreni yalnızca bir yas merasimi değil, aynı zamanda İran'da iktidarın yeni dini lider Mücteba Hamaney'e devredildiği dönemde rejimin birlik görüntüsü verme ve uluslararası desteğini sergileme çabası olarak görülüyor.

Analistler, törenlerin yeni liderliğe yönelik fiili bir "yeniden biat" niteliği taşıyabileceğini ancak Hamaney'in 37 yıllık iktidarı boyunca muhalefete yönelik baskılar, ekonomik kriz ve yolsuzluk iddiaları nedeniyle cenaze törenlerinin İran toplumunun tamamında aynı duyguyla karşılanmadığı da belirtiliyor. 

Buna rağmen Tahran'da geniş güvenlik önlemleri alınırken, hükümet milyonlarca kişinin katılmasını beklediği törenleri İslam Cumhuriyeti tarihinin en büyük toplu organizasyonlarından biri olarak nitelendiriyor.

Kaynaklar: BBC – New York Times