Trump yönetimi, Kanada, Meksika, Türkiye ve Avrupa Birliği üyeleri de dahil olmak üzere 80’den fazla ülkeden yapılan ithalata yeni gümrük vergileri getirdi. Bu ülkelerden ithal edilen birçok ürün artık yüzde 10 ile yüzde 12,5 arasında değişen tarifelere tabi olacak.

ABD, Türkiye’nin zorla çalıştırılarak üretilen malların ithalatını yasaklamadığı ve bu yönde etkili biçimde uygulanan bir ithalat yasağına sahip olmadığı gerekçesiyle Türkiye menşeli ürünlere yüzde 12,5 oranında ilave gümrük vergisi getirdi. Genel muafiyet listesindeki ürünler dışında uygulanacak yeni vergi, geçici yüzde 10’luk küresel tarifenin sona erdiği 24 Temmuz’da yürürlüğe girdi.

ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), Türkiye hakkında 1974 Ticaret Yasası’nın 301. maddesi kapsamında yürüttüğü soruşturmayı tamamlayarak, Türkiye menşeli ve muafiyet kapsamına girmeyen ürünlere mevcut gümrük vergisinin üzerine yüzde 12,5 ilave vergi uygulanmasına karar verdi.

Türkiye dışında, aynı gerekçeyle vergisi artırılan ülkeler ve ekonomiler şunlar: Cezayir, Angola, Arjantin, Avustralya, Bahamalar, Bahreyn, Bangladeş, Brezilya, Kamboçya, Şili, Çin Halk Cumhuriyeti, Kolombiya, Kosta Rika, Dominik Cumhuriyeti, Mısır, El Salvador, Guatemala, Guyana, Honduras, Hong Kong, Hindistan, Irak, İsrail, Japonya, Ürdün, Kazakistan, Kuveyt, Libya, Malezya, Fas, Yeni Zelanda, Nikaragua, Nijerya, Norveç, Umman, Peru, Filipinler, Katar, Rusya, Suudi Arabistan, Singapur, Güney Afrika, Güney Kore, Sri Lanka, İsviçre, Tayvan, Tayland, Trinidad ve Tobago, Birleşik Arap Emirlikleri, Birleşik Krallık, Uruguay, Venezuela, Vietnam.

Geçici yüzde 10’luk verginin sona erdiği gün yürürlüğe girdi

Türkiye’ye yönelik yüzde 12,5’lik yeni vergi, Trump yönetiminin uyguladığı 150 günlük geçici yüzde 10’luk küresel gümrük vergisinin sona erdiği gün yürürlüğe girdi. Böylece Türkiye menşeli ürünler açısından geçici yüzde 10’luk verginin yerini, 1974 Ticaret Yasası’nın 301. maddesine dayandırılan yüzde 12,5’lik yeni ek vergi aldı.

Trump yönetimi ise yeni vergilerin, süresi dolan geçici tarifelerin doğrudan devamı olduğu yönündeki değerlendirmeleri reddederek kararın, zorla çalıştırılarak üretilen malların ithalatına karşı yeterli önlem almadığı belirlenen ekonomiler hakkında yürütülen ayrı soruşturmaların sonucu olduğunu savundu.

Yüksek Mahkeme kararının ardından yeni hukuki dayanak

Yeni tarifeler, ABD Yüksek Mahkemesi’nin Trump yönetiminin ulusal acil durum yetkilerine dayanarak uyguladığı yüzde 10 ila yüzde 50 arasındaki “karşılıklı” gümrük vergilerini Şubat 2026’da iptal etmesinin ardından geldi.

Beyaz Saray bu kez tarifeleri, yabancı ülkelerin ABD ticaretini olumsuz etkilediği belirlenen uygulamalarına karşı önlem alınmasına izin veren 1974 Ticaret Yasası’nın 301. maddesine dayandırdı.

Ticaret hukuku uzmanları, 301. maddenin geçmişteki hukuki itirazlara karşı ayakta kalmış olması nedeniyle yeni vergilere mahkemede itiraz etmenin, iptal edilen tarifelere kıyasla daha zor olabileceğini değerlendiriyor.

Türkiye yüzde 12,5’lik gruba alındı

USTR, 60 ekonomi hakkında ayrı ayrı yürüttüğü soruşturmalarda, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 54 ekonominin zorla çalıştırılarak tamamen veya kısmen üretilen malların ithalatını yasaklamadığı ve böyle bir yasağı etkili biçimde uygulamadığı sonucuna vardı.

Kanada, Ekvador, Avrupa Birliği, Endonezya, Meksika ve Pakistan’ın ise mevcut ithalat yasaklarını etkili biçimde uygulamadığı sonucuna varıldı.

Zorla çalıştırılarak üretilen mallara yönelik ithalat yasağı getiren, bu yönde ABD ile karşılıklı ticaret anlaşması kapsamında taahhütte bulunan veya belirli ürünleri engelleyen kısmi bir rejim uygulayan ekonomiler için yüzde 10 vergi belirlendi.

Türkiye ise bu koşulları karşılamadığı belirtilen ve yüzde 12,5 oranında vergi uygulanacak ekonomiler grubuna alındı.

Mevcut verginin üzerine yüzde 12,5 eklenecek

Türkiye’ye uygulanacak oran, ürünlerin mevcut ABD gümrük vergisini yüzde 12,5’e tamamlayan bir üst sınır niteliği taşımıyor.

Karara göre, muafiyet kapsamına girmeyen Türkiye menşeli ürünlerde ilgili tarife pozisyonu uyarınca halihazırda uygulanan verginin üzerine yüzde 12,5 oranında Section 301 vergisi eklenecek.

Avrupa Birliği ve Tayvan’dan gelen ürünlerde mevcut gümrük vergisiyle yeni verginin toplamı yüzde 10’la; Japonya, Güney Kore ve İsviçre’den gelen ürünlerde ise yüzde 12,5’le sınırlandırıldı. Türkiye’ye benzer bir üst sınır veya ülkeye özel ayrıcalık tanınmadı.

Kaynak: ABD Ticaret Temsilciliği'nin (USTR) yayımladığı Section 301 kararı, s.84.

Türkiye’ye ülkeye özel muafiyet verilmedi

Türkiye yalnızca soruşturma kapsamındaki bütün ekonomiler için geçerli olan genel ürün muafiyetlerinden yararlanacak.

Arjantin, Bangladeş, Kamboçya, Ekvador, El Salvador, Avrupa Birliği, Guatemala, Endonezya, Ürdün, Malezya, İsviçre, Tayvan ve Birleşik Krallık gibi bazı ekonomilere, ABD ile yaptıkları anlaşmalar veya zorla çalıştırılan işçilikle üretilen mallara yönelik taahhütleri doğrultusunda ülkeye özel ek muafiyetler tanındı.

Türkiye için ise bu nitelikte ayrı bir muafiyet listesi oluşturulmadı. 

Türkiye’den tedarik edilen alüminyum hidroksit vergiden muaf tutuldu

Türkiye’nin ABD’ye tedarik sağlayan ülkeler arasında bulunduğu alüminyum hidroksit, ek gümrük vergisinden muaf tutulan ürünler arasına alındı.

USTR’ye sunulan görüşlerde, ABD’deki tek alüminyum hidroksit üreticisinin iç talebi karşılayamadığı, ABD arzının yaklaşık yüzde 40’ının Brezilya’dan, kalan bölümünün ise Almanya ve Türkiye dahil diğer ülkelerdeki üreticilerden sağlandığı belirtildi.

Alüminyum hidroksitin içme suyunun arıtılması, savunma ve sanayi alanlarında kullanılan alev geciktirici polimer malzemelerin üretimi, petrol ve doğal gaz sektörü ile alüminyum rafinasyonu açısından ikame edilemeyen kritik bir hammadde olduğu kaydedildi.

Ürün, genel muafiyet listesine alındı. 

Türk zeytinyağına muafiyet verilmedi

USTR’ye sunulan görüşlerde zeytinyağının ABD’de sınırlı miktarda bulunması ve ek verginin maliyetleri artıracağı gerekçesiyle muafiyet kapsamına alınması talep edildi. Ancak kurum, zeytinyağı dahil çeşitli tüketici malları ve üretim girdileri için yapılan ilave muafiyet taleplerini kabul etmedi.

Buna göre genel muafiyet listesindeki özel tarife pozisyonlarına girmeyen Türkiye menşeli zeytinyağlarına, mevcut ABD gümrük vergisinin üzerine yüzde 12,5 ilave vergi uygulanacak.

471 ilave ürün muafiyet listesine alındı

USTR, 5 Haziran’da açıklanan ilk muafiyet listesine ek olarak, soruşturma kapsamındaki ekonomilere uygulanan tarifelerde 471 ilave ürünü daha muafiyet kapsamına aldı.

Muaf tutulan ürünler arasında bazı hayvansal ve bitkisel ürünler, ekim amaçlı tohumlar, kota kapsamındaki bazı şeker ürünleri, aromasız hazır kahve, gübre ve pestisit girdileri, belirli deri ve ahşap ürünleri, pik demir, demir-çelik ve alüminyum hurdaları, alüminyum hidroksit, bazı batarya atıkları, yarı iletken üretim ekipmanları, ilaçlar ve ilaç hammaddeleri, kullanılmış giysiler, antikalar, sanat eserleri ve koleksiyon ürünleri bulunuyor.

Otomobil ve metallerde ikinci ek vergi uygulanmayacak

Otomobil, çelik, alüminyum ve bakır gibi hâlihazırda Ticaretin Genişletilmesi Yasası’nın 232. maddesi kapsamında ulusal güvenlik tarifelerine tabi olan ürünler de yeni Section 301 vergisinden muaf tutuldu.

Petrol ve doğal gaz, bazı gübreler ve gıda maddeleri ile ABD’de yeterli miktarda üretilemediği veya tedarik sorunlarına yol açabileceği değerlendirilen çeşitli hammaddeler de muafiyet kapsamına alındı.

Düzenlemenin, muafiyetler dışında ABD’nin toplam ithalatının yaklaşık yüzde 99,4’ünü kapsadığı belirtildi.

Greer: Ticaret ortaklarımızın da aynısını yapmasının zamanı geldi

ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, ABD’nin yaklaşık bir asırdır zorla çalıştırılarak üretilen malların ithalatını yasakladığını ve yasağı sıkı biçimde uyguladığını savundu.

Greer, “Ticaret ortaklarımızın da aynısını yapmasının zamanı çoktan geldi” diyerek, uygulamanın hem insan hakları ihlali hem de ticareti bozucu bir faaliyet olarak değerlendirdikleri zorla çalıştırmayla mücadelede atılacak adımların başlangıcı olduğunu söyledi.

USTR, tarifelerin amacının ilgili ülkelerdeki tüm zorla çalıştırma uygulamalarını doğrudan sona erdirmek değil, bu ülkeleri zorla çalıştırılarak üretilen mallara yönelik ithalat yasağı getirmeye ve yasağı etkili biçimde uygulamaya teşvik etmek olduğunu açıkladı.

Kaynaklar: Reuters - ABD Ticaret Temsilciliği'nin (USTR) yayımladığı Section 301 kararı