Bilim insanları ve ABD askeri yetkilileri tarafından yapılan değerlendirmelere göre, Rusya’ya ait bazı uydular son yıllarda Avrupa genelinde kısa süreli GPS kesintilerine yol açmış olabilir. The New York Times’ın GPS teknolojisi üzerine çalışan bilim insanlarından ve ABD Hava Kuvvetleri’ne verilen bir bilgilendirme hakkında bilgi sahibi bir kaynaktan edindiği yeni araştırma bulguları, günlük yaşamın temel unsurlarından biri haline gelen uydu navigasyon sistemlerinin beklenenden daha savunmasız olabileceğini ortaya koyuyor.

Avrupa Birliği soruşturdu

Gazetenin ulaştığı bilgilere göre Avrupa Birliği de söz konusu olaylarla ilgili bir soruşturma yürüttü. Ancak bir AB sözcüsü, soruşturmanın sonuçlarının gizli tutulduğunu açıkladı.

Bulgular, Teksas Üniversitesi Austin Kampüsü Radyonavigasyon Laboratuvarı Başkanı Todd Humphreys tarafından perşembe günü yayımlanan bilimsel makalenin yanı sıra, İspanyol teknoloji şirketi GMV’de görev yapan Richard Bowden ve diğer navigasyon uzmanlarının yürüttüğü bağımsız araştırmalara dayanıyor.

Diğer GPS kesintilerinin de aynı Rus uydu ağından kaynaklandığından şüpheleniliyor

Araştırmacılar, 2019 yılından bu yana tespit ettikleri 75 GPS müdahalesi vakasının en az üçünde sinyal karıştırmanın Rus uydularından kaynaklandığı sonucuna ulaştı. Bilim insanları, diğer olayların da aynı Rus uydu ağıyla bağlantılı olduğundan şüpheleniyor ancak mevcut verilerin sorumluyu kesin olarak belirleyecek ayrıntı düzeyinde olmadığını ifade ediyor. Buna rağmen tüm olaylarda aynı tür sinyal yapısının görülmesi dikkat çekiyor.

Bir başka araştırmanın yazarlarından Richard Bowden ise kasıtlı sinyal bozma faaliyetlerinde kullanılan sinyallerin genellikle rastgele gürültü şeklinde göründüğünü, ancak bu vakalarda tespit edilen sinyalin açık biçimde yapılandırılmış ve teknik olarak iyi tasarlanmış olduğunu söylüyor.

Bilim insanları, Rusya’nın motivasyonunu veya Rus yetkililerin uydularından yayılan sinyallerin GPS sistemlerine müdahale ettiğinin farkında olup olmadığını belirleyebilmiş değil. Ancak uzmanların asıl endişesi, ister kasıtlı ister istemeden gerçekleşsin, bu tür faaliyetlerin yıllarca fark edilmeden devam edebilmesi ve modern dünyanın temel teknolojilerinden birini etkileyebilmesi.

Bir Avrupa Birliği sözcüsü, kritik navigasyon sinyallerini korumak amacıyla alınan önlemler arasında “paraziti tespit ve yerini belirleme” sistemlerinin de bulunduğunu açıkladı.

Washington’daki Rusya Büyükelçiliği’nin basın ofisi ise konuyla ilgili sorulara yanıt olarak, “Şu an için bu konuda bir yorumumuz yok” açıklamasında bulundu.

Konu hakkında bilgi sahibi ve hükümet içindeki değerlendirmeleri konuşabilmek için isminin açıklanmamasını isteyen bir kaynağa göre, ABD Hava Kuvvetleri’nin üst düzey yetkililerine de söz konusu müdahaleler hakkında brifing verildi. Kaynak, müdahalenin gerçekleştiğini ve bunun Rus uydu ağıyla bağlantılı olduğunun değerlendirildiğini doğruladı ancak olayların sayısı veya amaçları hakkında ayrıntı vermedi.

GPS sinyallerinin karıştırılması genellikle GPS ile aynı frekansta veya ona çok yakın bir frekansta güçlü ve gürültülü sinyaller üretilmesi yoluyla gerçekleştiriliyor. Bilim insanları bu durumu, bir odada bağıran bir kişinin fısıltıyla konuşan birini bastırmasına benzetiyor.

Rusya’nın kendi navigasyon sistemi bu müdahalelerden etkilenmiyor

Araştırmaya göre bu olaylarda söz konusu uydular, yaygın kullanılan GPS frekanslarından birinin hemen yanında sinyal yayıyor. Ancak bu sinyaller yeterince güçlü olduğu için GPS frekansına da taşarak sistemi etkileyebiliyor. Kesintiler neredeyse tamamen Avrupa üzerinde meydana geliyor ve ABD, Çin ile Avrupa Birliği’nin kullandığı GPS ağlarını etkiliyor. Buna karşılık Rusya’nın kendi navigasyon sistemi bu müdahalelerden etkilenmiyor.

Kesintiler İzlanda’dan İtalya’ya kadar geniş bir coğrafyada çeşitli cihazlarda tespit edildi. Ancak her biri 10 saniyeden kısa sürdüğü için büyük çaplı aksaklıklara yol açmadı. Çoğu cihaz kısa süreliğine son bilinen konumu kullanarak veya yedek sinyallere geçiş yaparak çalışmaya devam edebildi.

Bilinen ilk müdahale örnekleri

Araştırmacılar, bu olayların uzay kaynaklı GPS müdahalesinin bilinen ilk örnekleri arasında yer aldığını belirtiyor. Daha önce kamuoyuna yansıyan diğer iki uydu kaynaklı GPS paraziti vakasında ise biri Çin’e, diğeri ABD’ye ait olan uydularda meydana gelen teknik arızalar söz konusuydu. Bu olaylar daha az kullanılan frekanslarda ve tek seferlik arızalar şeklinde gerçekleşmişti.

Ancak uzmanlara göre müdahale kasıtlı olmasa bile uzaydan gerçekleştirilen sinyal bozma faaliyetleri ciddi bir güvenlik riski oluşturuyor. GPS sinyalleri yerden, gemilerden veya uçaklardan da karıştırılabiliyor. Ancak bunların etki alanı bir uyduya kıyasla çok daha sınırlı kalıyor.

Uzmanlar, GPS’in günlük yaşam için taşıdığı öneme rağmen çoğu zaman fark edilmeden kullanıldığını belirtiyor. ABD Hava Kuvvetleri Uzay Komutanlığı’nın eski komutanı General William Shelton, “GPS tıpkı elektrik gibidir. Prize fişi takarsınız ve elektriğin gelmesini beklersiniz. GPS için de durum aynıdır” dedi.

Uzay tabanlı olmayan sinyal bozma yöntemleri son yıllarda Avrupa ve Orta Doğu’da elektronik savaşın bir unsuru olarak giderek daha fazla kullanılıyor. Ancak bu yöntemler genellikle daha küçük alanlarla sınırlı kalıyor çünkü müdahaleye maruz kalan cihazların sinyal kaynağını doğrudan görebilmesi gerekiyor.

İstenirse bütün bir kıta bile etki altında bırakılabilir

Londra’daki Kraliyet Seyir Enstitüsü Başkanı Ramsey Faragher ise uzay tabanlı bir sinyal bozucunun çok daha büyük bir tehdit oluşturduğunu belirterek, “Birisi isterse her gün seçici şekilde bütün bir kıtayı karıştırabilir” değerlendirmesinde bulundu.

Rus uzay programı tarihçisi Bart Hendrickx’e göre araştırmacıların ilişkilendirdiği üç uydu, EKS adı verilen Rus uydu takımının parçası. Bu sistemin görevi dünya genelindeki füze fırlatmalarını ve nükleer patlamaları tespit etmek.

İlk yaygın GPS müdahalesi vakası, aktif EKS uydularından ilkinin fırlatılmasından yalnızca bir ay sonra, Ekim 2019’da kaydedildi. En son olay ise bu yılın şubat ayı ortasında tespit edildi.

Hendrickx ve diğer uzmanlar, Rusya’nın bu uyduları kasıtlı olarak GPS karıştırma amacıyla kullanıyor olmasına ihtiyatla yaklaşıyor. Bunun nedeni, söz konusu uyduların Rusya’nın bilinen tek erken uyarı uydu sistemi olması ve çok daha kritik bir görevi yerine getirmesi.

Silah kontrolü ve Rus stratejik kuvvetleri üzerine çalışan Rus Nükleer Kuvvetleri Projesi Direktörü Pavel Podvig de benzer görüşte. Podvig, “Erken uyarı uydularına ikincil bir görev eklenerek bu sistemlerle oynanacağına güçlü biçimde inanmıyorum” dedi.

Araştırmanın başyazarı Todd Humphreys ise sorumlunun kim olduğundan bağımsız olarak bu olayların önemli bir mesaj verdiğini belirtti. Humphreys, GPS sistemlerine yönelik bu tür müdahalelerin “hepimiz için bir uyarı çağrısı olması gerektiğini” söyledi.

Kaynak: New York Times

GPS nedir? 

GPS (Global Positioning System - Küresel Konumlama Sistemi), ABD Savunma Bakanlığı tarafından geliştirilen ve dünyanın herhangi bir noktasındaki bir kullanıcının konumunu, hızını ve zamanını belirleyebilmesini sağlayan uydu tabanlı bir navigasyon sistemidir.

Bugün GPS, günlük yaşamın en kritik teknolojilerinden biri olarak kabul ediliyor. Akıllı telefonlardan otomobillere, uçaklardan elektrik şebekelerine kadar sayısız sistem GPS'e bağımlı durumda.

GPS nasıl çalışıyor?

GPS sistemi Dünya'nın yaklaşık 20 bin kilometre üzerinde yörüngede dolaşan en az 24 aktif uydudan oluşuyor. Günümüzde bu sayı yedeklerle birlikte 30'un üzerine çıkmış durumda. Her GPS uydusu sürekli olarak kendi konumunu ve hassas atomik saatlerden aldığı zamanı yayınlıyor.

Yeryüzündeki GPS alıcısı (telefon, araç navigasyonu, uçak sistemi vb.) aynı anda en az dört uyduyla haberleşerek bulunduğu yeri hesaplıyor. Bu işlem "trilaterasyon" adı verilen matematiksel yöntemle gerçekleştiriliyor.

GPS alıcısı, uydulardan gelen sinyallerin kendisine ne kadar sürede ulaştığını hesaplıyor. Bir uydu, kullanıcının yaklaşık olarak hangi uzaklıkta olduğunu gösterir. İkinci ve üçüncü uydudan gelen verilerle bu olası konum alanı giderek daralır. Dördüncü uydu ise cihazın saatindeki küçük sapmaları düzeltir. Böylece telefon, araç navigasyonu ya da uçak sistemi kullanıcının konumunu birkaç metre hassasiyetle belirleyebilir.

GPS yalnızca navigasyon için kullanılmıyor

Çoğu zaman GPS sadece Google Maps veya araç navigasyon sistemleriyle ilişkilendiriliyor. Ancak uzmanlara göre GPS'in en önemli işlevlerinden biri hassas zaman senkronizasyonu sağlamak. GPS, uçakların rota takibinde, gemilerin navigasyonunda, tren kontrol sistemlerinde, araç navigasyonlarında, lojistik ve kargo takibinde kullanılıyor.

Haberleşme alanında cep telefonu baz istasyonlarının senkronizasyonunu sağlıyor, 4G ve 5G şebekelerinin çalışmasına yardımcı oluyor ve internet omurga ağlarının zamanlamasını düzenliyor.

Enerji sektöründe elektrik üretim santrallerinin, yüksek gerilim şebekelerinin ve elektrik dağıtım sistemlerinin eş zamanlı çalışmasını mümkün kılıyor.

Finans sektöründe borsa işlemleri, bankacılık sistemleri, elektronik para transferleri ve milisaniye hassasiyetindeki işlem kayıtları GPS zaman sinyallerine dayanıyor.

Acil durum hizmetlerinde ambulans ve itfaiye yönlendirmeleri, arama kurtarma operasyonları ve afet yönetim sistemleri GPS verilerinden yararlanıyor.

Tarım sektöründe hassas tarım uygulamaları, otomatik traktörler, gübreleme ve sulama sistemleri GPS desteğiyle çalışıyor. Askeri alanda ise füze güdüm sistemleri, askeri araç navigasyonu, hedefleme sistemleri ve birlik koordinasyonu GPS'e bağlı bulunuyor.

GPS kesilirse ne olur?

Uzun süreli bir GPS kesintisi uçuş operasyonlarında aksaklıklara, deniz trafiğinde güvenlik risklerine, cep telefonu şebekelerinde sorunlara, finansal işlemlerde zamanlama hatalarına, elektrik şebekelerinde senkronizasyon problemlerine ve acil durum sistemlerinde gecikmelere yol açabilir.

Bu nedenle birçok ülke GPS'i kritik ulusal altyapının bir parçası olarak kabul ediyor.

GPS tek sistem değil

ABD'nin GPS sistemi en yaygın kullanılan navigasyon ağı olsa da dünyada başka küresel sistemler de bulunuyor. Rusya GLONASS sistemini, Avrupa Birliği Galileo sistemini, Çin BeiDou sistemini işletiyor. Japonya'nın QZSS ve Hindistan'ın NavIC sistemleri ise bölgesel kapsama sağlıyor.

Modern akıllı telefonlar ve araç navigasyon sistemleri genellikle aynı anda GPS, Galileo, GLONASS ve BeiDou sinyallerini kullanabiliyor.

Uzmanlar neden endişeli?

Rus uydularıyla ilişkilendirilen son olayların dikkat çekmesinin nedeni, GPS sinyallerinin uzaydan etkilenebileceğinin görülmesi. GPS uydularından Dünya'ya ulaşan sinyaller son derece zayıftır. Uzmanlar bu sinyallerin gücünü, Dünya'dan Ay üzerindeki küçük bir ampulü görmeye çalışmaya benzetiyor. Bu nedenle güçlü bir parazit sinyali GPS sinyallerini bastırabiliyor. Uzmanların endişesi, gelecekte uzay tabanlı sinyal bozma sistemlerinin gelişmesi halinde yalnızca belirli şehirlerin değil, bütün ülkelerin hatta kıtaların navigasyon sistemlerinin etkilenebilecek olması.

Bu yüzden GPS artık yalnızca bir navigasyon teknolojisi olarak değil, enerji, iletişim, finans ve ulaştırma sistemlerinin üzerinde yükseldiği küresel bir altyapı olarak değerlendiriliyor. Modern dünyada GPS'in önemi, elektriğin ve internetin önemiyle aynı düzeyde görülüyor.