ABD Başkanı Donald Trump, Washington ile Tahran arasında aylardır süren diplomatik temaslarda önemli bir aşamaya gelindiğini öne sürerek, ABD ile İran'ın pazar günü bir barış anlaşması imzalayacağını açıkladı. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı, anlaşmanın bu kadar hızlı sonuçlanmayabileceği mesajını vererek beklentileri düşürdü.

Trump, cumartesi günü sosyal medya platformunda yaptığı paylaşımda, "Anlaşmanın yarın imzalanması planlanıyor ve imzalandıktan hemen sonra Hürmüz Boğazı HERKESE AÇIK olacak" ifadelerini kullandı.

Trump'ın açıklaması, müzakerelerde kritik arabuluculuk rolü üstlenen Pakistan'ın, tarafların anlaşmayı elektronik ortamda imzalamaya hazırlandığını duyurmasının ardından geldi. Pakistan Başbakanı, ülkesinin "barış anlaşmasının elektronik ortamda imzalanmasına" ve sonrasında gelecek hafta teknik düzeyde görüşmeler yapılmasına hazırlandığını söyledi.

İlk adım mutabakat zaptı olacak

Şu ana kadar ne ABD ne de İran tarafı üzerinde çalışılan metni kamuoyuyla paylaştı. Ancak iki ülkenin yetkilileri, ilk aşamada bir "mutabakat zaptı" üzerinde uzlaşıldığını belirtiyor.

Söz konusu taslağa göre İran, küresel enerji ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nı yeniden uluslararası deniz trafiğine açacak. Buna karşılık ABD'nin İran limanlarına uyguladığı ablukanın kaldırılması ve mevcut ateşkesin 60 gün süreyle uzatılması öngörülüyor.

Anlaşma yürürlüğe girerse taraflar bu süre içerisinde İran'ın nükleer programı ve ABD yaptırımlarının geleceği konusunda çok daha kapsamlı müzakereler yürütmeyi taahhüt edecek.

Ancak bu başlıkların her ikisi de taraflar arasındaki en derin görüş ayrılıklarını oluşturuyor. Diplomatik kaynaklar, nükleer program ve yaptırımlar konusunda henüz bir uzlaşının bulunmadığını belirtiyor.

İran'dan beklentileri düşüren açıklama

Trump'ın iyimser açıklamalarına karşın Tahran yönetimi daha temkinli bir tutum sergiliyor. İran devlet medyasının aktardığına göre Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bağhay, pazar günü herhangi bir anlaşmanın imzalanmasının beklenmediğini söyledi. Bağhay, önümüzdeki günlerde bir uzlaşmaya varılabileceği ihtimalini tamamen dışlamasa da sürecin devam ettiğini vurguladı.

Bağhay ayrıca İran'dan herhangi bir müzakere heyetinin önümüzdeki bir veya iki gün içinde Cenevre'ye ya da başka bir diplomatik merkeze gitme planının bulunmadığını açıkladı.

Bu açıklama, İranlı yetkililerin yakın zamanda ABD ile bir mutabakat zaptını sonuçlandırmak üzere yurt dışına seyahat edeceğine ilişkin haberlerin ardından geldi.

Hürmüz'de gerilim sürüyor

Diplomatik ilerlemeye rağmen bölgedeki güvenlik riskleri devam ediyor. Askeri yetkililer, gece saatlerinde ABD güçlerinin Hürmüz Boğazı'nda ticari gemileri hedef aldığı belirtilen İran'a ait saldırı dronlarını önleyerek imha ettiğini açıkladı.

Lübnan ve İsrail başlığı da masada

Müzakerelerin yalnızca ABD ile İran arasındaki ilişkilerle sınırlı kalmadığı belirtiliyor. İranlı yetkililer, daha geniş kapsamlı bir bölgesel uzlaşının Lübnan'daki çatışmaları da kapsaması gerektiğini savunuyor. Tahran, İsrail ordusunun Lübnan topraklarından çekilmesini talep ediyor.

İsrail Savunma Bakanı Israel Katz ise cuma günü yaptığı açıklamada, olası bir anlaşmanın İsrail'in güvenlik politikalarını değiştirmeyeceğini söyledi.
Katz, İsrail'in Lübnan, Suriye ve Gazze'de kontrol altında tuttuğu bölgelerden çekilmeyeceğini belirterek, ülkesinin İran'ın nükleer silah edinmesini engellemek için bağımsız hareket etme hakkını koruyacağını ifade etti.

İran'ın nükleer programı

Trump yönetiminden üst düzey bir yetkiliye göre üzerinde çalışılan ilk anlaşma esas olarak 60 günlük bir ateşkesi güvence altına almayı amaçlıyor.
Asıl zorlu sürecin ise bundan sonra başlayacağı belirtiliyor.

Tarafların önünde İran'ın nükleer faaliyetleri, uranyum zenginleştirme programı, uluslararası denetimler ve yıllardır uygulanan ekonomik yaptırımlar gibi son derece karmaşık başlıklar bulunuyor.

Diplomatik kaynaklar, bu konularda müzakerelerin aylar sürebileceğine dikkat çekiyor.

Hamaney'in cenaze töreni hazırlıkları sürüyor

Öte yandan İran devlet medyası, şubat ayı sonunda ABD ve İsrail saldırılarında öldürülen İran'ın eski dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in cenaze törenlerinin 4 Temmuz'da başlayacağını duyurdu.

Hamaney'in 9 Temmuz'da ülkenin kuzeydoğusundaki Meşhed kentinde toprağa verilmesi planlanıyor.

Anlaşma elektronik ortamda imzalanabilir

Diplomatik kaynaklara göre mutabakat zaptının imzalanması halinde bunun geleneksel yüz yüze bir tören yerine elektronik ortamda gerçekleşmesi bekleniyor.
Bu yöntemin tercih edilme nedenine ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.

Trump'ın pazar günü, aynı zamanda 80'inci yaş gününde, Beyaz Saray'da düzenlenecek bir etkinliğini izlemek üzere Washington'da kalmasının beklendiği belirtiliyor.
Tüm tarafların olumlu açıklamalarına rağmen, diplomatik süreçte son dakikada yaşanabilecek gelişmeler nedeniyle anlaşmanın imzalanıp imzalanmayacağı ve hangi kapsamda yürürlüğe gireceği belirsizliğini koruyor.

Kaynak: New York Times