İngiltere’de satışa sunulan vejetaryen ve vegan ürünler üzerinde yapılan kapsamlı bir araştırma, mantarlar tarafından doğal olarak üretilen mikotoksinlerin bitki bazlı gıdalarda yaygın olduğunu ortaya çıkardı.

İtalya’daki Parma Üniversitesi öncülüğünde, İngiltere’deki Cranfield Üniversitesi’nin katkısıyla gerçekleştirilen çalışmada, marketlerden satın alınan 212 bitki bazlı et alternatifleri ve bitki bazlı içecek analiz edildi.

İncelenen ürünler arasında bitki bazlı hamburgerler, vejetaryen tavuk alternatifleri, vegan sosisler ile yulaf, badem ve soya bazlı sütler yer aldı.

Araştırmacılar, test edilen ürünlerin tamamında incelenen 19 mikotoksin türünden en az birini tespit etti. Bazı ürünlerde ise birden fazla mikotoksine rastlandı.

Ölçülen miktarlar tavsiye edilen seviyelerin altında

Araştırmada mikotoksinlere bütün ürünlerde rastlanmasına karşın, ölçülen miktarların Avrupa Birliği’nin tavsiye ettiği kılavuz değerlerin altında kaldığı belirtildi.

Bilim insanları, bu sonucun İngiltere gıda endüstrisindeki yüksek kalite standartlarını yansıttığını kaydetti. Araştırma, incelenen ürünlerin tüketilmesinin doğrudan sağlık riski yarattığı sonucuna ulaşmadı.

Mikotoksinler, bazı mantar türlerinin ürettiği doğal bileşikler olarak biliniyor. Bitki bazlı ürünlerde kullanılan tahıllar, baklagiller, kabuklu yemişler ve tohumlar yetiştirme, hasat veya depolama süreçlerinde küflenmeye maruz kalabiliyor.

Uzun süreli ve toplam maruziyet araştırılacak

Araştırmacılara göre asıl değerlendirilmesi gereken konu, tek bir üründeki mikotoksin miktarından çok, farklı gıdalardan alınan düşük miktarların uzun vadede oluşturabileceği toplam maruziyet.

Önceki çalışmaların düşük düzeydeki mikotoksinlere sık ve uzun süre maruz kalmanın zaman içinde sağlık açısından önem kazanabileceğini gösterdiği belirtildi.
Bu nedenle araştırmacılar, tek başına bitki bazlı ürün tüketmenin sorun yaratmasının beklenmediğini ancak beslenmesi büyük ölçüde bu ürünlerden oluşan kişilerin toplam maruziyetinin ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Bitki bazlı ürünlerin güvenlik değerlendirmesinde boşluklar var

Araştırmacılar, bitki bazlı ürün tüketiminin çevresel ve beslenmeyle ilgili yararlarının bilimsel çalışmalarla ortaya konduğunu ancak bu ürünlerin güvenlik değerlendirmesinde, özellikle düzenlemeye tabi olmayan olası kirleticiler bakımından hâlâ boşluklar bulunduğunu belirtti.

Mikotoksinler başlıca Aspergillus, Penicillium, Fusarium ve Alternaria cinsi mantarlar tarafından üretiliyor. Bu bileşiklerin türüne ve maruz kalma düzeyine bağlı olarak karaciğer ve böbrekler üzerinde toksik etki, bağışıklık sisteminin baskılanması, hormon sisteminde bozulma ve kanser riski gibi farklı etkiler gösterebildiği biliniyor.

Özellikle bazı aflatoksin türleri, mutajenik ve kanserojen özellikleri nedeniyle Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC) tarafından “insanlar için kanserojen” olarak sınıflandırılıyor.

Araştırmacılar, mikotoksinlerin gıda zincirinin farklı aşamalarında oluşabildiğine, üretildikten sonra ise yüksek kararlılık gösterdiğine dikkat çekti. Bu nedenle söz konusu bileşiklerin geleneksel gıda işleme yöntemleriyle tamamen ortadan kaldırılması oldukça güç. Bitki bazlı et alternatifleri ve içeceklerin üretiminde kullanılan hammaddelerin kirlenmiş olması halinde, mikotoksinlerin nihai ürüne taşınma olasılığının yüksek olduğu belirtildi.

Bununla birlikte araştırmada incelenen ürünlerde bu sağlık sorunlarına yol açacak düzeyde mikotoksin bulunduğu bildirilmedi.

“Tüketiciler korkmamalı”

Cranfield Üniversitesi Mikoloji Kıdemli Öğretim Üyesi Andrea Patriarca, mikotoksinlerin gıdalarda doğal olarak bulunduğunu ve tamamen ortadan kaldırılmasının mümkün olmadığını belirtti.

Patriarca, “Tüketiciler olarak çeşitli ürünleri tüketmekten korkmamalı veya vazgeçmemeliyiz” dedi.

Piyasaya yeni gıda türleri girdikçe mevcut izleme sistemlerinin geliştirilmesi gerektiğini kaydeden Patriarca, özellikle çok sayıda bileşen içeren karmaşık ürünlerde risk değerlendirmesinin önem taşıdığını ifade etti.

Araştırmacıların, farklı beslenme alışkanlıklarına sahip grupların karşı karşıya kalabileceği riskleri belirlemek amacıyla çalışmalarını sürdürdüğü bildirildi. Elde edilecek sonuçların politika yapıcılara tavsiyelerde bulunmak ve risk grubundaki tüketicileri bilgilendirmek amacıyla kullanılacağı belirtildi.

“Bitki bazlı içeceklerde ve et alternatiflerinde mikotoksin kontaminasyonu: Birleşik Krallık pazarına yönelik bir araştırma” başlıklı çalışma, hakemli Food Control dergisinde yayımlandı. Araştırma, Avrupa Birliği tarafından finanse edilen Horizon Europe FunShield4Med projesi kapsamında gerçekleştirildi. 

Kaynaklar: Science Daily - Food Control