Geçen ocak ayında ABD Başkanı Donald Trump'ın baskısıyla Venezuela'nın Küba'ya petrol sevkiyatını durdurmasından bu yana Küba yakıt sıkıntısı yaşıyor, ancak güneş ışığı konusunda bir eksikliği yok.

Küba’da enerji krizi derinleşirken, Çin tarafından sağlanan güneş panelleri ülkenin dört bir yanında görülmeye başladı. Bu paneller; yakıt kıtlığı, çöken altyapı ve neredeyse her gün yaşanan elektrik kesintileriyle boğuşan elektrik şebekesi için beklenmedik bir umut ışığı doğurdu.

Güneş enerjisi gelişmelerini ve uydu görüntülerini takip eden RenewAtlas veri tabanına göre, son iki yılda ülkede en az 41 orta ölçekli ve 18 küçük ölçekli güneş enerjisi parkı inşa edildi. Küba hükümeti 2024 yılında, 2028’e kadar toplam 92 orta ölçekli güneş parkı kurmayı planladığını açıklamıştı.

Kübalı ekonomist Ricardo Torres Pérez’e göre güneş enerjisi hamlesi, özellikle 2024’te ülke çapında yaşanan bir dizi elektrik kesintisinin ardından hız kazandı. Bu gelişmede, Küba’nın Venezuela’dan ham petrol ithalatının çökmesinin de etkisi oldu.

Grafik: RenewAtlas-WSJ

Çin’in katkısıyla solar yatırım arttı 

Çin, yeşil dönüşümde kilit bir ortak olarak ortaya çıktı. Aralık 2024'te Havana ve Pekin, toplam 35 MW kapasiteli yedi güneş enerjisi parkı inşa etmek için bir anlaşma imzaladı.

Küba devlet elektrik şirketine göre, Küba'nın gün içindeki en yüksek enerji talebi yaklaşık 3.200 MW olup, bunun yaklaşık %9'u yenilenebilir kaynaklardan, özellikle güneş enerjisinden karşılanmaktadır. Kurulu yenilenebilir enerji üretim kapasitesi 2025 yılında %350 oranında arttı.

Ancak ironik biçimde, yeni güneş enerjisi kapasitesindeki artışa rağmen Kübalılar günlerinin büyük bölümünü hâlâ elektriksiz geçiriyor.

Yakıt kaynaklarının azalması nedeniyle adanın 10 milyon sakini neredeyse her gün elektrik kesintileriyle karşı karşıya kalıyor. 

Yeni güneş parklarının, en yüksek üretim kapasitesinde çalıştıklarında yaklaşık 1.000 megavat elektrik üretmesi bekleniyor. Bu rakam, Küba’nın daha önce kurulu olan güneş enerjisi kapasitesinin yaklaşık beş katına denk geliyor ve ülkenin yaklaşık 3.200 megavatlık en yüksek elektrik talebinin neredeyse üçte birini karşılayabilecek seviyede.

Küba hükümetine göre güneş enerjisi artık ülkenin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 10’unu karşılıyor. Bu oran geçen yılın başında yalnızca yüzde 3 seviyesindeydi.

Havana’nın bu yeni yatırımlar için ne kadar ödeme yaptığı net değil, ancak ekipmanların ana kaynağının Çin olduğu görülüyor.

Çin Küba’ya 117 milyon dolarlık ekipman gönderdi

Dünyadaki güneş panellerinin yaklaşık yüzde 80’ini üreten Çin, gümrük verilerine göre 2025 yılında Küba’ya 117 milyon dolar değerinde ekipman gönderdi. Bu rakam 2023’te yalnızca 3 milyon dolardı. Çin ayrıca bu yıl Küba'ya daha fazla batarya depolama sistemi de gönderdi.

Küba Başbakanı Manuel Marrero Cruz, projelerin kısmen nikel gelirleriyle finanse edildiğini söyledi. Hükümetin 2026 ekonomik planında, Çin tarafından bağışlanan toplam 320 megavatlık güneş panelinden de söz ediliyor. Vietnam ve Japonya da daha küçük miktarlarda ekipman bağışında bulundu.

Washington merkezli düşünce kuruluşu Inter-American Dialogue’un bir araştırma raporuna göre Çin, Karayipler’e yönelik iklim bağlantılı bağışlarını ve finansmanını hızla artırıyor. Karayipler, Pekin için Latin Amerika’daki hammadde akışlarında önemli bir geçiş bölgesi konumunda.

Son yirmi yılda Çin, bölgedeki büyük ekonomilerin çoğu için ABD’nin yerini alarak en önemli ticaret ortağı hâline geldi.

Wall Street Journal'ın görüştüğü Teksas Üniversitesi’nde Küba enerji politikaları üzerine çalışan Jorge Piñón, “Çin, Küba’da yaptıkları sayesinde bölge genelinde büyük bir iyi niyet kazanıyor” dedi.

Eskiyen elektrik altyapısı solar devrimini sınırlıyor

Ancak yeni güneş enerjisi kapasitesi önemli bir katkı olsa da Küba’nın kronik enerji sorunlarını çözmekte henüz çok sınırlı bir etki yaratabildi.

Yakıt sevkiyatları ve yerli petrol üretimi yıllardır gerilediği için, ithalata bağımlı Küba elektrik sistemi, ABD’nin Venezuela petrolünü kesmesinden ve Havana’ya yakıt sağlayan ülkelere yaptırım tehdidinde bulunmasından önce bile kırılgan durumdaydı.

Küba hükümeti mayıs ayında yakıt rezervlerinin tükendiğini açıkladı. Trump yönetimi daha sonra ada üzerindeki özel şirketler için bazı yakıt sevkiyatlarına izin verdi.

Adanın enerji altyapısı da ciddi biçimde yıpranmış durumda. Fosil yakıtla çalışan elektrik santralleri son birkaç on yılda bakımsızlık nedeniyle kapasite kaybetti.

Ekonomist Torres’in araştırmasına göre elektrik hatları da eskidi ve bu durum şebekedeki elektriğin yaklaşık yüzde 16’sının kaybolmasına yol açıyor. Hükümet ise mali açıdan iflas etmiş durumda ve elektrik şebekesini yenilemek için gerekli yatırımları yapamıyor.

Güneş enerjisinin önündeki engel: Batarya eksikliği

Yaşlanan elektrik ağı, yeni güneş parklarını da olumsuz etkiledi. Küba Enerji Bakanı’nın nisan ayında yaptığı açıklamaya göre ülke, güneş enerjisi kapasitesinin yalnızca bir bölümünü kullanabiliyor. Bunun nedeni ise güneş enerjisindeki dalgalanmaları dengeleyecek yeterli batarya depolama kapasitesinin bulunmaması.

Batarya sistemleri kuruluyor

Devlet medyasına göre temmuz ayında bir batarya sistemi kuruldu ve üç tane daha kurulması planlanıyor. Büyük ölçekli enerji projelerinin yanı sıra birçok aile ve kuruluş da çatılara güneş enerjisi sistemleri kurdu. Çin, İspanya ve diğer ülkeler bireysel binalar için binlerce güneş paneli bağışladı. Ancak bu katkılar henüz enerji krizinde anlamlı bir değişim yaratmadı.

Bu yıl ülke genelinde en az altı büyük çaplı elektrik kesintisi yaşandı. Bunun yanında birçok bölgede günler süren yerel kesintiler meydana geldi. Kötüleşen yaşam koşulları ülke çapında protestolara yol açtı.

Ricardo Torres, “Güneş parkları olmasaydı elektrik kesintileri çok daha kötü olurdu” dedi. "Hükümetin öngördüğü enerji dönüşümü, önümüzdeki on yılda yaklaşık 8 ila 10 milyar dolarlık yatırım gerektirecektir. Küba'nın bu kadar parası yok ve Çin de her şeyin parasını ödemeyecek" diye ekledi.

Kaynaklar: Wall Street Journal – The Guardian